Соз айкашы. Кыргыз тилинин фразеологиясын

Соз айкашы Rating: 8,9/10 1896 reviews

Эркин сөз айкашы

соз айкашы

Ушул жагдайды эске алып, туркологияда соз айкашынын бул турун тугейлорунун грам-матикалык байланыштуу зколдору боюнча талдап журушет: а тугейлеру ыкташуу жолу боюнча байланышкан этиштик соз айкаштары; б тугейлеру башкаруу жолу боюнча байланышкан этиштик сез айкаштары; в тугейлеру таандык байланыш-та болгон этиштик сез айкаштары жигнттин уялганы, карьг льштын зкакындаганы, кулгендун билгени ж. Тыныстанов атындагы Ысыккөл мамлекеттик университети Кыргыз филологиясы 42 4 22 2 20 2 3 экз. Мамытовдун «Азыркы кыргыз тили: фонетика жана лексикологиясы». Кыргыз тилиндеги фразеологизмдерди теориялык, практикалык жактан иликтөөгө арналган бир топ иштер иштелди. Эпостун кыскартылып бириктирилген вариантындагы тексттердин да. Алардын енумдуу каражаты барыш, табыш, жатыш, чыгыш жопдоме-лорунун мучолвру жана толуктоочтун милдет аткарган затка тизмектеле айтылган жандоочтор аналитпкалык ¡гсол болуп эсептелет.

Next

Кыргыз тили (синтаксис)

соз айкашы

Тертунчудоп, контекстте атама суйлем да езунче интонациялык белгиге ээ. Жыйыитыктап айтканда, туруктуу сез айкаштарынын маа-ниси ар бир тугойунун семантикасынан келип чыкпастан, ан-дан алыстап, бардык тугейлерунун жалпы. Азыр да тилибиздин бул тармагы илимий теориялык, практикалык, методикалык жактан иликтенүүдө. Ошол өңдүү зарылчылыктарды жүзөгө ашыруу максатында сүйлөм ичинде айрым бир сөз, сөз айкашы же бүтүн бир сүйлөм кыстырылып, кошулуп айтылат. Макал Суйлемдо аныктооч зат атоочтон уюшулган бардык суйлем. Лексика и фразеология » Баку,1978 , Каххарова Х.

Next

Кыргыз тили (синтаксис)

соз айкашы

Айрыкча ушул жендемолордогу толуктооч менен бышыктоочту айыр-малоо кыйын. Демек фразеологияны окутуунун көлөмү «Азыркы кыргыз тилинин лексикология» бөлүмүнө бөлүнгөн сааттардын санынан көз каранды болот. Сырткы тузулушу боюнча андай тизмектер эркин сез айкашына окшош келет: Кез кергенду кецул тейлейт. Ушундан улам кыргыз тилппде ыкташуу байлапышыньт мунозу бир-дей эмес экендиги банкалат: бнрде багьшдыруучу тугойго карата багьшычтуу тугой бекемирээк ыкташа байлаиышса, бирде бошодураак байланышат. Ооба, Танаке, ошо кишинин баласымын, — деп жооп берди жигит.

Next

Кыргыз тилинин фразеологиясын

соз айкашы

Калың кыргыз коопсуз, Жергесин душман баспаптыр. Натый-Н1ада бул конструкцияньш илимий мацызы семантикалык — грамматикалык белгилерине жана стилистикалык — грамматикалын милдеттерине жараша мунозделду. Бирок айкындооч ыучолор ойду толук, жетки-ликтуу кылып беруудо чоц кызмат аткарат. Мындай эмгектер саналуу гана, атасак: Ж. Сааттардын көлөмүн көбөйтүү зарылдыгы пайда болот. Ар бир суйломдун аякталган чеги мына ушул белги, интонация аркылуу тейленет.

Next

Соз айкашы деген эмне

соз айкашы

Кыскасы, зат ордуна колдонулган сын атоочтордо заттык да, сындык да маапилери бирге берилет. Фразеологизмдер эркнн сез айкашынын улгусундо да, суй-лом улгусунде да кездешет: а соз айкашынын улгусунде: хил эмизуу, тишинии кирин соруу ж. Бул ыкма көркөм адабий чыгармаларда кеңири колдонулат. Жамшитованын «Кыргызча - орусча, орусча - кыргызча тематикалык фразеологиялык сөздүгү» өз ичине 1,5 миң сөздү камтыйт. Жогоруда корсетулген кыйыр жендемолерду башкаруу жеидемдуулугу боюнча этиш ,сездер да бир кылка эмес, ант-кенл баажарыльш турган объедайте карата кыймыл-аракеттин карьга-катышын аныктоодо этиштин мамиле системасы, анын лексикалык маанилери боюнча етмо л;ана етпос этиш болуп колдонулушу ар туркун. Огерде анын айтылбай кемип калган мучосуп калыбыпа кел-тнреек, айда аиьш тузулушу да озгорвт. Өзүңөр да бул катарларды уланткыла.


Next

Эркин сөз айкашы

соз айкашы

«Кыргыз тилинин фразеологиялык сөздүгү» 1980-жылы «Илим» басмаканасынан 2000 нускада жарык көргөн. Эгерде кабаттала келген тырмакча менен үтүрдөн кийин сызыкча да келсе, ал сызыкча жабылган тырмакчадан кийин коюлган үтүрдөн кийин коюлат: «Ушул сандалган неме да жолтоо болду», — деди Атай, кыжырланып. Суйломдун башка мучолору сыяктуу эле аныктоочтун да мнлдетин аткаруучу создор, ажырагыс соз тизмектерп нсана фразеологизмдер бар. Андан бери көптөгөн жылдар өттү. Ар кыл тематикадагы фразеологиянын материалдарын жеке эле студенттер пайдаланбастан, бул темага кызыккан, изилдеген окутуучулар, аспиранттар, илимпоздор өздөрүнө көп билимдерди кошо алат жана студенттердин өз алдынча билимин тереңдетүү, атайын курс жана семинарларды уюштуруу, курстук, дипломдук, магистрдик иштерди жаздыруу үчүн бай, таяныч материал катары колдоно алышат деген ойдобуз. «Деп» жардамчы этишинде үтүр белгисинин коюлушу Тике сөздөн кийин төл сөз келип, экөө «деп» жардамчы этиши аркылуу байланышып айтылганда, жалпы эреже боюнча тике сөздүн маанисине карай аягына суроо же илеп белгиси, эгер чекит коюлушу керек болсо, анын ордуна үтүр коюлат да, алардан кийин сызыкча коюлуп, андан соң «деп» жардамчы этиши жазылат. Андай кыстырынды сөз же сүйлөм көбүнчө сүйлөм ортосунда, айрым учурда сүйлөм аягында келет; оозеки сөздө негизги сүйлөмгө караганда басыңкы үн менен айтылып, андан кыска тыным аркылуу бөлүнүп айтылат.

Next

Соз айкашы деген эмне

соз айкашы

Металлдың созуға зерттегенде келесі механикалық қаситеттер анықталады: пропорцианальдық, серпімділік, аққыштық, қаттылық, жыртылудың нақты кедергі шектері және қатыстық созылу, қатыстық жіңішкеру. Синтаксис илимииде суйлсм теориясы башкы оруиду эолейт. Сан атоочтук баяндоочтор заттын ээнин кеп, же' аздыгы менен болгон катышьш билдирет: Дубур-дубур — тертоо. Сөз сыяктуу эле фразеологизмдер да бир маанилүү жана көп маанилүү болушат. Демек, тилдеги эки же андан көп компоненттен туруп, пикир алышууда даяр материал катары пайдаланылып, мааниси тутумундагы жеке сөздөрдүн семантикасынан алыстап, ширелишкен бир бүтүндүктү түзгөн, өтмө мааниде колдонулуп, эмоциялуу-экспрессивдүү, образдуулук касиетке ээ болуп, сүйлөмдө грамматикалык жактан бир гана милдет аткарган тилибиздеги көркөм сөз каражаттары фразеологизмдер деп аталат. «Душмандын сыртында болгуча, ичинде бол» деген сөздүн чындыгы бар белем.


Next

Кыргыз тилинин фразеологиясын

соз айкашы

Тутар, çармăс, мăкшă, пушкăрт тата ытти халăх çыннисем те лекнĕ кунта. Ал, негизинен, толук маанилуу сездерденую-шулат да, суйлем тутумунда дайыма мучелонот жана тугейлору озунун лексикалык туз маанисинде колдонулат. Андай суйлом мучелорунун орду бейтарап абалда болот. Ал айрыкча табышмак-тарда коп колдоиулат: Сенде жок, менде жок, сецнр тоодо зкок, отто жок, ташта жок, кыпчакта зкок. Фразеологизмдердин өзүнө тиешелүү негизги жана кошумча белгилери бар. Азыркы практикада суйлем жана анын тузулуштерун белгилее учун теменкудей терыиндер колдонулуп журот: 1. «Бөлүнгөндү бөрү жейт», «Билим алуу ийне менен кудук казгандай», «Туулган жердин топурагы алтын» ж.

Next